Een winter met de handmolen: slijtage en stapjes
Mijn handmolen heeft stalen kegelvormige braamschijven en een instelring met klikjes, waarvan ik de meeste tijd op 14 sta voor filter en op 22 voor de stempelkan. Na twee jaar en naar schatting 700 maalbeurten merkte ik in december dat mijn filterkoffie korter ging zetten, 2.30 minuten in plaats van 2.55, en vlakker ging smaken. Zelfde bonen, zelfde water, zelfde stand. Er was dus iets veranderd aan de molen.
Het eerste wat ik deed was de molen helemaal uit elkaar halen en schoonmaken, iets wat ik eerlijk gezegd maar twee keer eerder had gedaan. Onder de buitenste schijf zat een laag vastgeklonterd koffievet met fijn poeder, zo dik als een nagel, en de as liep daardoor niet meer helemaal recht. Schoongemaakt met een droge borstel en een houten prikker, geen water, want de stalen schijven roesten snel. Daarna voelde de molen lichter aan en klonk het malen scherper.
Toen de nulstand opnieuw bepaald. Dat doe ik door de instelring fijner te draaien terwijl ik langzaam aan de hendel draai, tot ik de schijven net tegen elkaar hoor schuren; dat is nul. Na het schoonmaken bleek de nul anderhalve klik verschoven ten opzichte van de markering die ik twee jaar geleden had gezet. De stand die ik 14 noemde was dus eigenlijk een kleine 16 geworden, en daarmee grover. Dat verklaarde de snellere zettijd en de vlakke smaak.
Nieuwe markering gezet, en nu sta ik op 13 voor filter en kom weer uit op 2.50 tot 3.00 minuten. Het malen van 15 gram duurt bij deze stand 48 seconden, geteld, en kost een beetje kracht; bij 22 voor de stempelkan is het 30 seconden. Ik vermoed dat de schijven zelf ook wat zijn afgesleten, want de verdeling van het maalsel lijkt iets ongelijker dan vroeger, met meer fijn stof in de zeef, maar daar heb ik geen cijfers over, alleen een indruk.
Nieuwe gewoonte: elke eerste zondag van de maand de molen open, borstelen, nul controleren. Het kost tien minuten. En een briefje op de binnenkant van het keukenkastje met de datum en de klikstand, zodat ik een verschuiving volgende keer na een maand zie en niet na een seizoen.